WYPADKOWOŚĆ U DZIECI I MŁODZIEŻY Z ZESPOŁEM NADPOBUDLIWOŚCI PSYCHORUCHOWEJ ADHD W KONTEKŚCIE ZDROWIA PUBLICZNEGO
Typowe cechy funkcjonowania dzieci i młodzieży z zespołem ADHD wyjaśniają
dlaczego sprawiają one niemały problem wychowawczy zarówno dla rodziców jak
i nauczycieli. Jest to jednak tylko jedna strona zagadnienia. Druga dotyczy
samego dziecka, które ze względu na często towarzyszące mu problemy, takie
jak : niepowodzenia szkolne czy zawodowe, trudności w relacjach
interpersonalnych i niską samoocenę, ma poczucie stałej frustracji oraz bycia
przegranym, co oczywiście może być przyczyną niemałych problemów
osobistych. Natomiast konflikty z prawem czy zwiększona wypadkowość leżą u
podłoża nie tylko kolejnych, osobistych tragedii dziecka i jego rodziny, ale
stanowią też istotny problem ogólnospołeczny. Przeprowadzone na świecie
badania w jednoznaczny sposób pokazują skalę tego zagadnienia.
Badania Di Scali i wsp. z 1998 roku wykazały,
że dzieci i młodzież
z zespołem ADHD były znacznie częściej niż populacja zdrowa ofiarami wypadków
jako piesi (27,5%/18,3%), jak również podczas jazdy na rowerze (17,1%/13,8%).
Częściej również występowały u nich poważne obrażenia głowy (53%/41%),
obrażenia więcej niż jednej okolicy ciała (57%/43%). W porównaniu z ich
zdrowymi rówieśnikami dzieci i młodzież z ADHD znacznie częściej byli
pacjentami oddziałów intensywnej opieki medycznej (37,1%/24,1%), a odniesione
obrażenia skutkowały niesprawnością obciążającą w istotny sposób budżet
państwa (53%/48%). Obliczono, że koszty świadczeń zdrowotnych dla osób z
ADHD mogą być ponad dwukrotnie wyższe niż dla osób nim nieobciążonych.
Z badań Barkley'a i wsp. z 2002 roku wynika, że 15,6% dzieci z ADHD mialo
przynajmniej 4 poważne wypadki w życiu o charakterze złamań, obrażeń, urazów
głowy, czy utraty zębów. Dla porównania w populacji zdrowej odsetek ten
wynosi tylko 4,8%. Jednocześnie 68,4% (a tylko 39,5% w populacji dzieci
zdrowych) doświadczyło obrażeń wymagających zaopatrzenia szwami chirurgicznymi,
hospitalizacji czy długofalowych, bolesnych medycznych procedur
diagnostyczno-terapeutycznych.
Gdy dzieci z ADHD stają się nastolatkami, skala problemu rośnie. Młodzież z
zespołem nadreaktywności częściej ulega wypadkom drogowym i płaci mandaty
za przekroczenie prędkości, niż ich zdrowi rówieśnicy. Z badań wynika, że
40% nastolatków z ADHD doświadczyło dwóch lub więcej wypadków
samochodowych (w populacji zdrowej 5,6%); częściej też zostali uznani za
sprawców tych zdarzeń.
Również badania prowadzone w Nowej Zelandii przez Woodwarda i wsp. potwierdziły,
że nastolatki z ADHD częściej niż ich rówieśnicy, brali udział w
wypadkach motocyklowych, prowadzili pojazdy po spozyciu alkoholu oraz łamali
przepisy ruchu drogowego. Uzasadnienia tych danych można szukać w
potwierdzonym badaniem Geytona i wsp. z 1986 fakcie, iż dzieci i młodzież z
zespołem ADHD ma tendencję do zaniżania prawdopodobieństwa ryzyka lub
prawdopodobnych obrażeń oraz upośledzoną zdolność do podejmowania zachowań
zapobiegającym wypadkom czy uszkodzeniom ciała.
Obciążenia kojarzone z ADHD mają charakter wielopoziomowy tzn. dotyczą nie
tylko samych chorych, ale także członków rodzin i innych opiekunów, grup społecznych
i rówieśniczych, systemów szkolnych (i ogólnej edukacji państwowej),
pracodawców (i ogólnie rynku pracy) oraz systemów opieki (np. jednostek świadczących
usługi medyczne szczególnie w zakresie zdrowia psychicznego i ubezpieczenia, a
także sądów dla nieletnich). Ponadto, o czym wspomniano wcześniej,
zaburzenie to powinno być rozpatrywane zarówno pod kątem zdarzeń
nadzwyczajnych np.urazów, wypadków i ich komplikacji (wraz z związanymi z
nimi kosztami), jak też deficytów w nabywaniu umiejętności i co za tym idzie
ich efektów w aspekcie produktywności (zdobycie wykształcenia, kłopoty z
zatrudnieniem).
Nadal jednak wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi, wskazując
na potrzebę długofalowej polityki działań prowadzonych przez odpowiednie
publiczne jednostki służby zdrowia. Po pierwsze konieczności wymaga
epidemiologiczna ocena skali problemu, która w warunkach polskich nie jest
znana. Po drugie istnieje potrzeba skalkulowania nie tylko natychmiastowego wpływu
zespołu ADHD na takie wskaźniki jak stan zdrowia, funkcjonowanie psycho-społeczne,
zatrudnienie i wypadkowość w warunkach polskich. Najprawdopodobniej pociągnie
to za sobą konieczność uruchomienia odpowiednich struktur służby zdrowia
oraz pomocy społecznej, które przejmą opiekę nad dzieckiem z zespołem ADHD
i jego rodziną. Osobną sprawą jest oczywiście potrzeba takiego
zreorganizowania systemu edukacji publicznej, by uwzględniał specyficzne
potrzeby dzieci i młodzieży z problemami koncentracji uwagi, w celu umożliwienia
im edukacji i zdobycia wykształcenia, co stanowi warunek konieczny ich prawidłowego
funkcjonowania społecznego w przyszłości.
ZAKOŃCZENIE
Nie ulega wątpliwości, że ADHD stanowi poważny Problem ogólnospołeczny.Do
najpoważniejszych jego konsekwencji należą bowiem:
1. Ryzyko przypadkowych uszkodzeń ciała, zwiększona wypadkowość.
2. Uzyskiwanie słabych wyników w szkole i na szczeblu akademickim.
3.
Zaniżona samoocena, która wyznacza dalsze funkcjonowanie.
4. Wskaźniki dysharmonii i niezgody w rodzinie (z których większość pojawia
się jako następstwo i współistnieje z ADHD, a nie jako jego przyczyna).
5. Znaczne problemy w relacjach społecznych.
Dlatego też efektywne kroki terapeutyczne podjęte w sprawie
dzieci i młodzieży z zespołem ADHD powinny wejść w skład szerszego
programu polityki zdrowotnej, uznającego ADHD jako poważny problem okresu
dziecięcego, jak też biorąc pod uwagę konieczność zapobiegania problemom
dotyczącym zdrowia publicznego w życiu dorosłym.
BIBLIOGRAFIA
1. Berkley, Russem ADHD and accident proneness. The ADHD raport,
V 2002,2-5
2. Di Scala C, Lescohier I, Barthel M, Li G. Injuries to children with attention
deficit hyperactivity disorder. Pediatrics 1998, 102(6), 1415-21